về Tủ Sách TIẾNG QUÊ HƯƠNG
và 2  tác phẩm THÂN PHẬN MA TRƠI - GIỮA ĐÊM TRƯỜNG

*  Thiên Ân
(Ban Việt Ngữ đài Tiếng Nói Hoa Kỳ)

Tủ Sách Tiếng Quê Hương vừa ấn hành tại Hoa Kỳ 2 tác phẩm Thân Phận Ma Trơi và Giữa Đêm Trường của nhà văn Nguyễn Thụy Long, một cây bút quen thuộc của Miền Nam VN trước 1975 hiện đang sống tại Sài Gòn.

Tủ Sách Tiếng Quê Hương do nhà văn Uyên Thao chủ trương cùng một số văn hữu như Hà Thượng Nhân, Doãn Quốc Sỹ, Vương Đức Lệ, Thanh Thương Hoàng, Hoàng Hải Thủy, Trùng Dương, Minh Võ, Lê Thiệp... là một cơ sở xuất bản với chủ đích đem lại cho độc giả hải ngoại những tác phẩm phản ánh trung thực cuộc sống quê nhà do chính những văn nghệ sĩ đang có mặt tại chỗ sáng tác. Hai tác phẩm Thân Phận Ma Trơi và Giữa Đêm Trường là 2 tác phẩm dầu tiên do Tủ sách Tiếng Quê Hương giới thiệu vào cuối tháng 9 vừa qua. Nhân dịp này, đài Tiếng Nói Hoa Kỳ đã thực hiện một cuộc trò chuyện qua điện thoại ký âm với các nhà văn Uyên Thao, Nguyễn Thụy Long, Trần Phong Vũ về Tủ sách Tiếng Quê Hương và 2 tác phẩm trên.

Câu chuyện do phóng viên Thiên Ân ghi và trình bày qua các làn sóng của đài Tiếng Nói Hoa Kỳ :

Một nhà văn được nhiều người biết tiếng thuở xưa tại Miền Nam Việt Nam vừa có mấy tác phẩm được xuất bản tại Mỹ và nhà văn này đã nói chuyện với chúng tôi sau khi các tác phẩm của ông được điểm trên báo chí Việt Ngữ ấn hành tại Mỹ. Đó là nhà văn Nguyễn Thụy Long.

Nguyễn Thụy Long là một cây viết quen thuộc tại Miền Nam Việt Nam trước 1975 chẳng những do ông có nhiều tác phẩm được ấn hành mà còn có tác phẩm được dựng thành phim. Bên cạnh đó ông còn là nhà báo vừa lo công việc của một phóng viên săn tin cho trang ngoài vừa là người viết feuilleton cho trang trong. Khả năng đa dạng của ông trong báo chí đã được tận dụng vào thời gian đó.

Tuy nhiên để có thể giới thiệu Nguyễn Thụy Long bằng một vài nét rất sơ lược nhưng có lẽ sẽ đầy đủ hơn về giai đoạn hiện nay trong cuộc đời của ông, xin mời quí thính giả nghe mấy hàng của một người bạn ông viết. Người này, ông Uyên Thao, cũng như bạn mình, là một nhà văn nhà báo và cũng như bạn mình, từng đi tù khá lâu, nhưng khác với bạn mình, ông Uyên Thao đã được phép sang Mỹ định cư hơn một năm nay.

Ông Uyên Thao hiện là người chủ trương Tủ Sách Tiếng Quê Hương cùng một số văn hữu nhắm giới thiệu những cuốn sách  phản ánh con người và đời sống Việt Nam. Ông Uyên Thao đã viết về Nguyễn Thụy Long như sau: “Từ 1978 tới 1999, trước và sau thời gian sống trong trại cải tạo, Nguyễn Thụy Long hoàn thành 4 tác phẩm: tập truyện dài Con Chó Lu Bu, tập truyện ngắn Thân Phận Ma Trơi, hai tập hồi ký hồi ký Viết Trên Gác Bút và Giữa Đêm Trường. Sau ngày 30.4.1975, các nhà văn miền Nam còn lại trong nước trong số có Nguyễn Thụy Long luôn là đối tượng bị theo dõi gắt gao nên việc tiếp tục viết gặp không ít khó khăn. Nhiều truyện trong Thân Phận Ma Trơi của Nguyễn Thụy Long phải viết lại tới lần thứ hai, thứ ba do phải hủy bản thảo ngay khi vừa viết xong hoặc phải chôn giấu rồi bị thất lạc”.

Đó là một đoạn ngắn giới thiệu Nguyễn Thụy Long do nhà văn Uyên Thao viết. Ông Uyên Thao là người bạn cố cựu của Nguyễn Thụy Long, hiện định cư tại Virginia sau khi được phép sang Mỹ từ khoảng một năm nay. Uyên Thao đã nói mấy lời sau đây khi trả lời tôi: “Nguyễn Thụy Long là một cây bút hoàn toàn có tính chuyên nghiệp. Anh ấy viết và sống vì cây bút. Đó là nhận xét tổng quát của tôi”.

*  Về những tác phẩm của Nguyễn Thụy Long mà ông đã được đọc nhiều rồi thì ông có cái nhìn như thế nào?
- Nhìn chung, Nguyễn Thụy Long là cây bút có một cách viết, cách nhìn vấn đề, đặt vấn đề khác hẳn nhiều cây bút khác. Tác phẩm của anh ấy biểu hiện một lối viết thẳng thắn, dứt khoát cho thấy anh đã xác định rõ thái độ và vị thế của mình trong cuộc sống. Thí dụ một số nhà văn khác thường vẫn che đậy một chút nào đó về cuộc sống riêng tư trong khi Nguyễn Thụy Long hầu như không che đậy điều gì cả. Anh ấy luôn xác định mình là một gã du côn, một kẻ đi lên từ những chỗ cặn bã của xã hội. Tóm lại, Nguyễn Thụy Long luôn luôn trung thực trong khi viết.

* Nhân trường hợp kể về Nguyễn Thụy Long, xin ông cho biết về hoàn cảnh sống và sáng tác của một vài văn nghệ sĩ ở trong nước mà ông quen biết.

- Nói chung trong giai đoạn sau này, điều kiện sinh hoạt không cho phép chúng tôi gần gũi nhau. Nhưng tất cả những người còn có thể viết và còn muốn viết đều phải viết trong sự lén lút. Đó là điều kiện sáng tác chung của mọi người. Về hoàn cảnh sống thì ta có thể dễ dàng hình dung là tất cả đều không thể còn những điều kiện sống để mà ngồi viết lách như thuở nào.

* Nếu phải viết lén lút như thế thì khi xuất bản tác phẩm sẽ ra sao?

- Có thể bảo gần như phải chấp nhận một điều gì đó. Cho nên tôi biết rất nhiều người viết rồi chỉ đưa cho nhau đọc chứ sau đó không dám đưa ra ngoài. Riêng Nguyễn Thụy Long là người xác nhận cái gì đến cũng được, nếu đưa được tác phẩm  ra thì cứ đưa.

Tiếng Quê Hương mà tôi đã nhắc tới, đúng như tên gọi, là những âm thanh thể hiện dưới dạng chữ viết xuất phát từ quê hương Việt Nam, một quê hương đã được Nguyễn Thụy Long giới thiệu trong hồi ký như vầy: “Việt Nam còn nhiều tác phẩm hay lắm. Rất nhiều tài năng còn ở đâu đó, vì vốn sống của Việt Nam khá nhiều và khá phong phú trong một chiều dài đất nước bi thương có thừa”.

Những tiếng nói phản ánh mọi nét sinh hoạt của đất nước và con người Việt Nam sẽ lần lượt được Tủ Sách Tiếng Quê Hương giới thiệu ở hải ngoại, bởi vì như ông Uyên Thao đã ghi trong bức thư ngỏ gửi bạn đọc là Tủ Sách do ông và các bạn chủ trương muốn lưu giữ mọi dữ kiện, hình ảnh, cảnh ngộ cũng như tâm tư, cảm nghĩ của người dân Việt Nam trong một giai đoạn lịch sử còn được nhắc nhớ mãi ở mai sau.
Trong hướng đi được vạch ra đó, Tiếng Quê Hương đã đứng ra in và phát hành trong tháng này tập truyện ngắn Thân Phận Ma Trơi và hồi ký Giữa Đêm Trường của ông Nguyễn Thụy Long. Đây cũng là hai cuốn sách khởi đầu một cố gắng mới mà nhất định sẽ rất gay go của những người có lòng trong Tủ Sách Tiếng Quê Hương. Những người đó đã được chính tác giả Nguyễn Thụy Long ghi ơn trong mẩu chuyện rất ngắn qua điện thoại ký âm mấy ngày trước đây:

*  Thưa, hiện nay anh Long ra sao? Có phải là đã thoát khỏi cái cảnh sống trong nhà mồ hoặc ở bên ao cá không?

- Dạ, cảnh đó thì coi như đã thoát rồi. Bây giờ tôi về lại căn nhà cũ của tôi tức là căn nhà tôi đã mua từ ngày xưa, hơn bốn chục năm nay. Tôi hiện về sống ở đây.

* Tình trạng sinh sống của anh hiện như thế nào?

- Dạ trước kia thì vợ tôi cũng buôn thúng bán bưng để mà nuôi cả nha,ø còn tôi thì đi sửa xe hoặc là ngồi lề đường kiếm chác sống qua ngày.

* Hiện nay thì thế nào?

- Dạ, hiện nay thì tôi cũng sống lung tung với cái tình trạng bạn bè giúp đỡ hoặc là người thân ở xa thỉnh thoảng gửi về giúp  cho. Riêng tôi thì lúc này cũng mất sức lao động rồi.

* Thưa anh, có nghĩa là anh anh không còn gánh xôi vò đi bán nữa, phải không ?

- Dạ, vâng.

* Thưa, có hai tác phẩm của anh vừa được ấn hành ở nước Mỹ. Đó là tập truyện ngắn Thân Phận Ma Trơi và cuốn hồi ký Giữa Đêm Trường. Anh nghĩ gì khi thấy tác phẩm của mình xuất bản ở nước ngoài?

- Dạ, đó là điều tôi rất mừng. Tôi rất mừng do ở đây tôi chưa xuất bản được cái gì cả mà ở ngoại quốc còn nhớ đến tôi. Tôi rất mừng và rất vui.

* Thưa anh, một số người đã đọc các tác phẩm của anh và nhận xét là những điều được anh mô tả quá ư thê thảm. Thưa anh, hai mươi mấy năm trời đã trôi qua rồi, hiện giờ những cảnh anh đã mô tả trong sách có còn nữa không?

- Dạ thưa anh, nếu mà nói về cảnh sống ở ngoài đời thì vẫn còn tiếp tục, vẫn còn nhiều những cái thân phận cũng như là thân phận tôi trước đây. Mặc dù bây giờ tôi không còn phải sống như trước nữa, vì mất sức lao động rồi nên không còn tiếp xúc nhiều, nhưng tôi tin chắc vẫn còn những cảnh sống như thế.

* Thưa anh, anh cho biết một chút về tình trạng sáng tác của anh trong lúc này thế nào?

- Thưa anh, như tôi từng quan niệm, nếu là nhà văn thì lúc nào cũng viết. Cứ viết, còn in ấn được hay không là chuyện khác. Còn viết thì cứ viết thôi. Tôi cũng có một dự định là muốn nói lên nhiều điều trong suốt những năm làm báo, viết văn của tôi. 

Đó là những lời ông Nguyễn Thụy Long tác giả Thân Phận Ma Trơi và Giữa Đêm Trường đã nói với tôi, Thiên Ân, trong ban Việt Ngữ đài Tiếng Nói Hoa Kỳ qua câu chuyện trên điện thoại. Cả hai cuốn sách vừa rồi mô tả một thực trạng bi thảm mà nhiều cá nhân và gia đình, nhất là những cá nhân và gia đình bên phía chiến bại phải gánh chịu.  Chất bi thương của câu chuyện trong Thân Phận Ma Trơi  làm cho nhiều người đọc thấy quá thảm. Tác giả dường như đã trả lời cho những người đọc đó khi ông viết ở cuối sách: “Một người bạn đọc qua những truyện ngắn tôi thu thập được. Anh chê truyện tôi hầu hết có những cái chết bi thảm, buồn bã quá. Điều anh phê bình đúng. Xin cho tôi được sống, sinh ra trên một đất nước Việt Nam tươi đẹp, thanh bình và ít có những con người tội nghiệp, chắc chắn tôi sẽ có những đoạn kết đẹp trong những bài văn. Nhưng, tôi làm sao được! Làm sao bây giờ?”

Câu hỏi đó có lẽ sẽ không có câu trả lời cho cả người viết lẫn người đọc, những người đã nồng nhiệt đón nhận Thân Phận Ma Trơi và Giữa Đêm Trường, mặc dầu sách không được bày bán tại các tủ sách mà chỉ được giới thiệu qua toàn thể thân hữu của tác giả lẫn những người trong nhóm chủ trương Tủ Sách Tiếng Quê Hương.

Một buổi ra mắt sách chính thức đang được dự tính, nhưng chưa có ngày giờ và địa điểm dứt khoát nào được ấn định. Ra mắt thì dĩ nhiên sẽ góp phần phổ biến tác phẩm rộng rãi hơn, nhưng điều đó không nhất thiết có nghĩa là hai cuốn sách của ông Nguyễn Thụy Long cần phải ra mắt mới tới tay được người đọc. Bởi lẽ việc ấn hành hai cuốn sách này được quảng bá truyền miệng từ lâu và do vậy đã được đọc ngay từ khi hoàn tất việc in ấn. Người mà quí vị sắp nghe, nhà văn Trần Phong Vũ ở California, là một trong những người đọc đầu tiên các tác phẩm này.

Mời quí thính giả nghe vài lời phát biểu của ông Trần Phong Vũ:

- Đây cũng là một cơ hội để tôi có thể biết thêm được cái tâm thức của những anh em làm văn nghệ ở miền Nam trước 75 và còn kẹt lại. Vì quả thật khi đọc các tác phẩm của Nguyễn Thụy Long đã được xuất bản ở đây và qua hai tác phẩm do Tủ Sách Tiếng Quê Hương vừa mới ấn hành thì tôi hết sức cảm phục những con người đó. Mặc dù sống trong một hoàn cảnh khá đặc biệt (Anh em ở bên này chắc ai nấy cũng hiểu cái từ đặc biệt mà tôi nhắc). Tôi thấy rõ ràng những anh em đó đã từng làm văn nghệ trước 75 và bây giờ giữa những khó khăn vẫn đang len lách cách này, cách khác để có thể bày tỏ cảm nghĩ của mình trong một hoàn cảnh cay nghiệt. Qua hai tác phẩm của anh Long do Tủ Sách Tiếng Quê Hương ấn hành, tôi thấy rất rõ điều đó, đặc biệt là cuốn Giữa Đêm Trường nói lên tất cả hình ảnh một số văn nghệ sĩ của chúng ta ngày xưa. Đó là điểm đầu tiên tôi thấy được.

*  Thưa, với tư cách một người đọc, ông thấy bao nhiêu phần trăm trong đó là sự thật hay tất cả trong đó đều là sự thật?

- Tôi nghĩ rằng đối với nhà văn thế nào cũng phải có một chút hư cấu. Nhưng chất hư cấu trong trường hợp này, theo tôi, rất ít bởi vì tác giả đã hòa trộn chính mình trong đó. Và, cái mình ở trong đó nếu đem đối chiếu với một số người cùng cầm bút với ông thì ta sẽ thấy rõ hơn. Khi đọc Thân Phận Ma Trơi, ta nên đọc thêm cuốn Giữa Đêm Trường, vì Giữa Đêm Trường nói tới những nhân vật sống thật gồm chính tác giả và những người ngày xưa. Như Lê Xuyên, như Tú Kếu hay một số anh em vẫn còn đang sống ở bên nhà hoặc đã chết rồi. Đối chiếu từ đó, ta sẽ hiểu được cái điều ông vừa hỏi tức là cuốn Thân Phận Ma Trơi thực đến mức nào, dù người ta thường hay nghĩ rằng tác giả các đoản văn luôn hư cấu để tạo vẽ ra, bi thảm hóa sự việc. Theo tôi, cần có sự so sánh cân nhắc đó. Khi đọc Thân Phận Ma Trơi cần suy tưởng tới những mẩu đời sống thực của anh em văn nghệ sĩ trong Giữa Đêm Trường để từ đó có thể đánh giá được giá trị của Thân Phận Ma Trơi.

Vài lời phát biểu của nhà văn Trần Phong Vũ mà quí thính giả vừa nghe có lẽ đã nói lên tạm đủ những gì cần nói về nhà văn Nguyễn Thụy Long và hai tác phẩm mới được Tủ Sách Tiếng Quê Hương ấn hành.

Từ trong nước, Nguyễn Thụy Long cho biết ông sinh năm Mậu Dần, năm nay đã 63 tuổi, nhưng ông sẽ vẫn tiếp tục sáng tác. Ông cũng viết trong lời Bạt cuốn Thân Phận Ma Trơi: “Nếu còn đủ sức khoẻ, tôi tiếp tục làm việc thêm. Công việc đó tôi vẫn đang làm từng ngày”. Ông thổ lộ là vừa bị một cơn bệnh nặng tưởng chết. Nhưng cơn bệnh dường như không ngăn nổi những hoạt động của chất xám trong ông nên có lẽ một ngày không xa, những bạn văn lẫn những người nôn nóng nghe thấy những âm thanh và chữ nghĩa từ quê nhà sẽ được đọc những tác phẩm khác của ông lẫn của những cây viết phản ánh tiếng nói của quê hương mà những người chủ trương Tủ Sách Tiếng Quê Hương quyết định chọn và giới thiệu.
                                   
THIÊN ÂN
Đài Tiếng Nói Hoa Kỳ - 
Sept. 2000