Tâm bút của VŨ CAO QUẬN
Vũ Cao Quận đang sống tại Hải Phòng, và năm 2001 đã bị bắt giam vì cầm bút, mặc dù chưa bao giờ là nhà văn. Vũ Cao Quận sinh năm 1933 và năm 1946, khi mới 13 tuổi, trở thành liên lạc viên cho các lực lượng tự vệ rồi sau đó không lâu chính thức bước vào cuộc đời cầm súng. Ông phục vụ trong ngành pháo binh, có mặt tại hầu khắp các mặt trận cho tới tháng 4 năm 1975. Khi bị bắt giữ, ông đã là đảng viên Cộng Sản có gần 40 năm tuổi Đảng và là cựu sĩ quan mang cấp bậc Đại Tá. Lý do khiến bị bắt giữ vì Vũ Cao Quận xin ra khỏi Đảng và đã viết lại những ý nghĩ thực của mình sau trọn cuộc đời cầm súng chiến đấu dưới sự chỉ đạo của Đảng Cộng Sản Việt Nam.
Ông kể lại động cơ thúc đẩy ông cầm bút như sau: “Nhân một lần qua Hà nội, tôi lững thững đi ngang “chợ trời lao động” thấy áo lính ở đây đông quá. Nắng nôi, nóng nực, nhếch nhác... Những người lính không mũ, không quân hàm, mặt nhăn nhúm tưởng như không có tuổi. Từng tốp, từng tốp, bên những chiếc xe thồ gày guộc cùng đống quang sọt lam lũ… nhọc nhằn giữa chốn phồn hoa lộng lẫy, uy nghi lăng tẩm, đền đài, khách sạn, hộp đêm.., Họ lạc lõng trong cái xô bồ, nhốn nháo của sự giàu sang, hợm hĩnh đến tột đỉnh và sự đói nghèo vật vờ tận đáy xã hội. Khối nhân quần lầm than đông đảo chìm lấp dưới cống rãnh của những” xóm liều“ âm thầm, lầm lũi ven đô và nỗi thống khổ của những vùng sâu, vùng xa hoang vắng. Còn nghễu nghện trên các lễ đài, các bin-đinh, các hotel... là một lũ cao đạo và thơm phức nước hoa ngôn từ, đang tân trang xã hội như người ta nâng vú, sửa ngực, hút mỡ bụng... trong các mỹ viện để sơn phết lại diện mạo cuộc sống, biến những tên hãnh tiến, trọc phú hiện đại thành những vĩ nhân anh hùng, tô son vẽ phấn cho cái xã hội tụt hậu, đói nghèo thành một nước G7+VN trong hoang tưởng. Cái giá phải trả cho sự “thí nghiệm” một học thuyết trên cơ thể dân tộc Việt Nam đắt quá! Ngày xưa, hồi còn chống giặc ngoại xâm, khi còn chưa biết cầm súng thì tôi tập bóp cò tưởng tượng. Ngày nay trước cảnh “hoang tàn nhân cách” tôi lại phải lọ mọ tập cầm bút. Bàn Văn chương, chữ nghĩa là thứ xa xỉ đối với người lính già với bàn tay quen cầm súng sần sùi chai sạn. Ba mươi năm xương máu và hai mươi nhăm năm hoà bình chẳng lẽ lại chỉ đổi được một cuộc sống nham nhở, nghèo nàn, lạc hậu như thế này sao? Tự do - Dân chủ - No ấm - Hạnh phúc vẫn còn vời vợi!”
Những bài viết của ông tập họp lại thành tập tâm bút GỬI LẠI TRƯỚC KHI VỀ CÕI với sự khẳng định sau 30 năm máu xương tang tóc và hai mươi lăm năm vật vã giữa đói rét đoạ đày, thân phận dân tộc vẫn y hệt “lũ chim cảnh chỉ được chuyển từ cái lồng sắt đen sì của chế độ thuộc địa sang cái lồng sơn son thiếp vàng lòe loẹt của chủ nghĩa xã hội”. Chủ nghĩa Cộng Sản đã hiện nguyên hình là lực cản mọi nỗ lực thăng triển đời sống, đồng thời là lực đẩy đời sống xuống đáy vực sâu nghẹt thở bằng những kích động chia rẽ hận thù để từng giây căng thẳng trong không khí liên tục đối đầu và tâm trạng hoang mang, khiếp hãi.
GỬI LẠI TRƯỚC KHI VỀ CÕI chính là những trang chuyển tải nỗi lòng chua cay không của riêng Vũ Cao Quận mà của hàng hàng lớp lớp con dân Việt Nam thuộc nhiều thế hệ đã đương đầu với mọi thử thách hiểm nghèo do thúc đẩy của lòng yêu nước và niềm tin xả thân vì chính nghĩa, nhưng cuối cùng đã đối diện với thực tế bi hài là hết thẩy chỉ cuồng nhiệt lao đầu vào một chiếc lồng mới.
