VŨ THƯ HIÊN

Tôi dịch TRẮNG TRÊN ĐEN hoàn toàn tình cờ.

Đã nhiều năm tôi không làm việc ấy nữa.

Đơn giản vì tôi không có thời giờ.

Đùng một cái, tôi nhận được cuốn TRẮNG TRÊN ĐEN do anh bạn Nga Anatoli Sokolov từ Moskva gửi cho, gửi tay chứ không gửi bưu điện, vì bưu điện Nga bây giờ tồi lắm, gửi rất dễ mất, như anh nói.
Kẹp vào trang đầu của cuốn sách mỏng là một lời nhắn: "Một cuốn sách rất tốt cho những người cho đến nay vẫn còn chưa biết mình ở đâu. Tại sao anh không dịch cho đồng bào anh đọc nhỉ?"

Sokolov là một học giả quen thuộc với giới nghiên cứu lịch sử và văn học ở Việt Nam. Anh học tiếng Việt từ khi còn trẻ, để rồi mắc bệnh yêu Việt Nam, bệnh kinh niên, chữa không được. Anh nghiên cứu văn học Việt Nam, lịch sử cận đại Việt Nam đến mức nhiều người Việt Nam phải xin tài liệu của anh. Anh ca ngợi Việt Nam, anh bênh vực Việt Nam bất cứ lúc nào, bất cứ ở đâu.
Thấy anh như vậy những người hào hứng và hùng hổ gắn mình, và cái ghế ngồi của mình, với chế độ độc tài (hay chuyên chính nhỉ?) tưởng anh yêu cả cái thể chế xã hội của họ. Nhưng thích TRẮNG TRÊN ĐEN đến mức khuyến dụ tôi dịch nó cho độc giả Việt Nam được đọc, Sokolov không phải là người họ lầm tưởng.

NGUYỄN CHÍ THIỆN

Tôi đã được đọc những tác phẩm chủ yếu như  NGÔ ĐÌNH ĐIỆM LỜI KHEN TIẾNG CHÊ, PHẢN TỈNH PHẢN KHÁNG � THỰC HAY HƯ? của bác Minh Võ, nhà bình luận, phân tích lịch sử, chính trị nổi tiếng. Nhiều bạn bè tôi cũng đã đọc những quyển sách giá trị đó. Tuy có một vài chi tiết nhỏ chưa đồng thuận với tác giả, nhưng tất cả đều công nhận bác là một cây viết sâu sắc, nhậy bén, uyên bác, vô tư, khách quan, nói có sách, mách có chứng, đầy sức thuyết phục.

Với một văn phong giản dị, sáng sủa, điềm đạm mà cuồn cuộn nhiệt tâm, ngòi bút của bác chính xác như mũi dao của nhà phẫu thuật, mổ xẻ thời cuộc một cách rạch ròi, chi ly, khiến những độc giả bình thường cũng có thể nhìn rõ những mặt ẩn, mặt hiện của lịch sử Việt Nam cận đại và hiện đại, một lịch sử bị trầm luân dưới bao thiên kiến, bao xuyên tạc, bao vo tròn, bóp méo tới mức biến dạng của bao sử gia, ký giả Âu Mỹ đầy uy tín nhưng cũng đầy ngu tối, gian xảo, những trí thức thiên tả được sống trong những xã hội dân chủ tự do, được các chế độ độc tài o bế, hoàn toàn vô tri vô giác trước thảm họa cộng sản đã được bao nạn nhân thống thiết cảnh báo. Lê Nin, trong một lúc cao hứng, đã riễu cợt gọi những vị trí thứùc mê ngủ, đui điếc này là những kẻ “ngốc xuẩn hữu ích” (idiots utiles) cho công cuộc bành trướng chủ nghĩa cộng sản! Thiết tưởng không còn lời đánh giá nào chân xác hơn!

UYÊN THAO

Giữa các cuộc chiến nối nhau bùng lan như đám cháy rừng suốt 100 năm của thế kỷ vừa qua, cuộc chiến Việt Nam đã trở thành đề tài cuốn hút mãnh liệt nhất đối với dư luận thế giới.

 Không phải từ sau ngày 30.4.1975 mà từ nhiều năm tháng trước đó, sách vở, phim ảnh, báo chí… ở nhiều quốc gia đã không ngừng tranh luận, nhắc nhở về cuộc chiến Việt Nam.
 
Tuy nhiên, dư luận lưu tâm tới cuộc chiến này không vì mức độ thời gian và hậu quả thảm khốc của nó.  Gần như với hết thẩy mọi người, điều được chú trọng là nỗ lực tìm cho cuộc chiến một ý nghĩa -- chính xác hơn là gán cho cuộc chiến một ý nghĩa phù hợp với quan điểm của riêng mình.

Từ đây, sự việc đã biến thành trò người mù sờ voi vĩ đại nhất của nhân loại với đặc điểm là hầu hết người nhập cuộc đều cố ý tự bịt mắt để có thể mặc sức vo tròn bóp méo mọi thực tế theo ý muốn.

UYÊN THAO

Hoàng Hải Thủy là một trong số rất ít nhà văn không rời xa giấy bút từ buổi đầu vào nghề, dù gặp thời thế nào và cảnh sống ra sao. Nếu đúng như anh nói, viết là hạnh phúc và lẽ sống, thì anh đã giữ được trọn vẹn hạnh phúc và lẽ sống của mình, bất chấp mọi bão táp, tai ương.

Nhưng hạnh phúc và lẽ sống mà Hoàng Hải Thủy cố giữ và giữ được không hẳn là điều ai cũng mong có.

Trước hết, cái giá phải trả để hạnh phúc luôn nằm trong tầm tay và bản thân không rời xa lẽ sống đã chọn sẽ vô cùng ác nghiệt do thời thế tàn khốc.

Ác nghiệt hơn nữa, sống trong hạnh phúc cũng là tự nguyện đặt mình vào giữa vòng oan khiên cùng cực. Nạn nhân bị hành hạ, thậm chí bị căng xác chặt đầu chỉ phải trải một lần cảm giác đau đớn kinh hoàng.  Một lần thôi, rồi dứt hẳn. Riêng nhà văn sống với hạnh phúc của mình không thể hưởng may mắn đó. Nhà văn không chỉ bị hành hình một lần mà liên tục bị hành hình cùng mọi nạn nhân và nối tiếp bị hành hình trước bàn viết khi sống lại với từng nỗi đời thảm khốc đã diễn ra.

NGUYỄN MẠNH TRINH

Trong văn học,rất nhiều người viết về Saigòn. Vương Hồng Sển, Sơn Nam, Vũ Bằng,… trong văn. Nguyên  Sa, Du Tử Lê, Cao Đông Khánh,… trong thơ. Mỗi người mỗi vẻ, nhưng trong đại thể,đều có sự nâng niu của kỷ niệm ,của ký ức không thể nào quên của cả một đời người. Saigòn như nơi đất thánh của văn học Việt Nam, nơi chốn hiển lộng của văn chương không thua kém gì Hà Nội. Nhất là, trong những thời kỳ đặc biệt của đất nước.

Đọc SỐNG & CHẾT Ở SAIGÒN.tự nhiên ký ức tôi như một máy quay phim trở lại những ngày tháng cũ. Tuy đã hai chục năm mà tưởng như mới ngày nào. Những ngày tháng hoảng loạn đen tối nhất của một đời người. Thời kỳ mà, cuộc sống như hỏa ngục, lúc nào cũng đầy những mắt thù chăm chăm rình mò của loài chim kên kên săn mồi. Những buổi tối đạp xe lang thang, lòng hoang mang chẳng biết nơi nào trú ẩn qua đêm. Có nhà có cửa mà sống vất vưởng ,náu thân ở bến xe, hè phố cho hết một đêm dài chờ sáng. Tôi nhớ lại những ngày không hộ khẩu năm 1979, 1980 khi cải tạo trở về.  Saigòn thành phố  yêu dấu sao xa lạ quá. Từ những bảng đường, từ những khuôn mắt chán chường, từ những ngõ đường cụt không lối thoát. Với Hoàng Hải Thủy, những trang ký sự tiếp tiếp nỗi niềm. Đọc để rồi thấm thía và cảm khái. Những mảnh đời nổi trôi trong cơn hồng thủy. Văn nghệ sĩ, người đau  trước cái đau của thời thế đã phải gánh chịu nhiều nghịch cảnh. Những cái chết tức tưởi trong tù của Nguyễn Mạnh Côn, Dương Hùng Cường… Những cái sống vất vưởng trong tù ngục hay tuyệt đường sinh kế của phần đông mọi người. Sống mà tưởng như cõi chết. Xã hội đầy những nhà tù nhỏ: Chí Hòa, Phan Đăng Lưu, Gia Trung, Xuyên Mộc , Phước Long, Bùi gia Mập, Yên Bái, Thanh Hóa… Nhưng rộng lớn hơn, không hàng rào kẽm gai , không vệ binh canh gác, là toàn thể Việt Nam ,một trại tù bao la được thiết lập từ một chế độ bạo tàn sắt máu. Saigòn thời kỳ ấy có khung cảnh của  một ngày tận thế.