SAU BỨC MÀN ĐỎ
Hậu trường chính trị VN sau 1975
do Tủ sách TIẾNG QUÊ HƯƠNG ấn hành

LÊ THIỆP

Khi nhìn lại thực trạng Việt Nam, gần như hết thẩy mọi người đều khó tránh đối diện với một thắc mắc:  Tại sao?

Cuộc chiến chấm dứt đã hơn 30 năm mà một đất nước không thiếu tiềm năng, không thiếu nhân lực, không thiếu tinh thần chịu đựng, không thiếu ý chí vươn lên vẫn phải tiếp tục quật quã giữa vũng lầy nghèo khó, tụt hậu nhất thế giới. Tại sao?

Nhiều giải đáp đã được nêu với hàng loạt dẫn chứng từ mọi hướng nhìn.

Hậu quả chiến tranh, chủ trương bao vây kinh tế của Hoa Kỳ, tình trạng đạo đức suy đồi nơi hàng ngũ quan chức, sự hư hèn của tầng lớp trí thức, trình độ dân trí thấp kém, tâm cảnh não nề sau nhiều năm bị lường gạt đoạ đày khiến đại đa số đã thản nhiên quay lưng trước các yêu cầu chung… đều được kể như trở lực chủ yếu ngăn cản mọi nỗ lực xây dựng và thăng tiến đời sống đất nước.

SAU BỨC MÀN ĐỎ góp thêm lời giải đáp qua cái nhìn từ mối tương quan nhân quả giữa những chủ trương, chính sách của guồng máy lãnh đạo quốc gia với thực tế xã hội. Tính tất yếu của mối tương quan này là điều không thể phủ nhận. Cũng không thể phủ nhận mọi chính quyền -- kể cả các chính quyền độc tài, thối nát --  vẫn phải luôn luôn tìm đạt thành quả tốt đẹp trong công việc của mình.  

UYÊN THAO

Sau khi tác phẩm ĐỖ LỆNH DŨNG được phát hành, tôi đã nghe lập lại nhiều lần câu hỏi: “Tại sao? Tại sao lại là Đỗ Lệnh Dũng?”

Xin nói ngay rằng tôi khó dẹp bỏ nổi cảm giác băn khoăn mỗi khi nghe nhắc lại câu hỏi trên.

Động cơ thúc đẩy câu hỏi rõ ràng chỉ là vị thế có vẻ khiêm tốn của nhân vật Đỗ Lệnh Dũng cùng tầm mức hạn hẹp của những sự việc mà Đỗ Lệnh Dũng đã tham dự.

Bởi Đỗ Lệnh Dũng chỉ là một sĩ quan cấp Úy, và trận đánh lớn nhất đối với Đỗ Lệnh Dũng chỉ diễn ra tại một góc rừng nhỏ bé là quận lỵ Đồng Xoài.

Đỗ Lệnh Dũng không phải nhân vật tên tuổi, không giữ vai trò trực tiếp liên hệ tới sự quyết định vận mạng chung của đất nước hay của một tập thể, nên đã có sự đánh giá những gì liên quan tới một người như thế, một biến cố như thế chưa đủ để cần phải lưu tâm.

Xin thú thực là tôi rất ưu tư trước hướng suy nghĩ này.

ĐÀO TRƯỜNG PHÚC

Giữa năm 2004, một truyện dài ký sự của Lê Thiệp, với tựa đề “Chuyện Người Đỗ Lệnh Dũng”, được khởi đăng hàng tuần trên Hoa Thịnh Đốn Việt Báo. Mãi đến cuối năm 2006, truyện ký này mới được xuất bản thành một cuốn sách hơn 400 trang, và tựa đề được cắt gọn lại, chỉ còn cái tên “ĐỖ LỆNH DŨNG”, tên của nhân vật chính, một người có thật và đang còn sống.

Nhưng Đỗ Lệnh Dũng không phải là nhân vật nổi tiếng ở ngoài đời vì có một quá khứ lừng lẫy trên chính trường hoặc vì từng giữ một vai trò đặc biệt nào đó trên chiến trường, như những vị chính khách hoặc tướng lãnh đã xuất bản hồi ký hoặc viết lại các dữ liệu về cuộc chiến tranh Việt Nam. Ông chỉ là một sĩ quan cấp trung úy của quân đội Việt Nam Cộng Hòa. Đầu thập niên 90, ông cùng gia đình qua Mỹ theo chương trình H.O. dành cho các cựu tù nhân Cộng sản, và định cư tại tiểu bang Virginia.

Lần đầu tiên kẻ viết bài này nghe biết tên Đỗ Lệnh Dũng là lúc ông cùng một nhóm thân hữu thành lập Hội Nhiếp Ảnh Việt Nam vùng Hoa Thịnh Đốn, mở lớp dạy miễn phí cho những người yêu nghệ thuật nhiếp ảnh. Và tôi còn nhớ lần đầu tiên gặp ông, nhân một buổi ông đến lớp nhiếp ảnh, tại Trung tâm Sinh hoạt Đa văn hóa Willston ở Falls Church. Hôm ấy chúng tôi đứng tán gẫu một lúc ở cổng ngoài. Dĩ nhiên ông già hơn nhiều so với tấm ảnh mang lon trung úy in trong tựa đề “Chuyện Người Đỗ Lệnh Dũng” đang đăng trên báo, nhưng những nét chính trên khuôn mặt thì không khác. Ông nói chuyện hiền lành, nhỏ nhẹ, đôi lúc chỉ góp chuyện bằng một nụ cười hóm hỉnh nhẹ nhàng. Tuy không phải là một học viên của ông, tôi có thể hiểu tại sao các học viên lớp nhiếp ảnh quý mến ông và thích nói chuyện với ông.

PHẠM TRẦN

Có nhiều cuốn truyện viết ra chỉ để thỏa mãn chuyện riêng của tác giả, nhưng cũng có những tác phẩm được tác giả dựng lên dựa vào những chuyện không có thật mà vẫn được nhiều người đọc vì ít hay nhiều nó gần gũi với đời sống và hòan cảnh của mình.

Riêng Lê Thiệp viết về Đỗ Lệnh Dũng là chuyện kể có thật của một thanh niên, đúng ra là một sỹ quan Trung Uùy Quân Lực  Việt Nam Cộng Hoà hãy còn sống ở Mỹ.  Chàng thanh niên này,  như hàng triệu người  khác cùng lứa tuổi hay trẻ hơn của cả hai miền Nam-Bắc , đã lao đầu vào lửa đạn rồi  bị lính Bắc Việt bắt làm Tù binh  lao động từ Nam ra Bắc rồi lại từ Bắc vô Nam ròng rã cả chục năm cho  đến khi được tha về rồi đòan tụ gia đình theo diện H.O. mà vẫn chưa hiểu tại sao người Việt Nam lại giết nhau vô lý đến thế trong suốt 20 năm ?

Nhưng chuyện của Đỗ Lệnh Dũng, dưới ngòi bút kể mộc mạc dễ cảm nhận nhưng đôi khi cũng rất xót xa, ray rứt  của cựu phóng viên báo Chính Luận, Lê Thiệp đã lôi cuốn người đọc đi theo Đỗ Lệnh Dũng suốt chặng đường trên 400 trang giấy của Nhà xuất bản Tiếng Quê Hương, Virginia, do nhà văn Uyên Thao chủ trương từ năm 2000.  Cũng như hết thẩy những người cầm bút miền Nam trước 1975, Uyên Thao đã phải trả giá cho Tự Do bằng  gần 12 năm tù  Cộng sản.

NGUYỄN MINH DIỄM

Hầu hết con người sống một đời sống bình thường mặc dù không ai muốn chấp nhận điều đó. Lý do là vì như thế thì nó “tầm thườn quá,” êm ả quá chẳng có gì đáng nói. Đời sống đựơc coi là bình thường- như một loài cây cỏ- khi nó chỉ gói gọn vào những điều ai cũng làm được, nhằm lấp đầy khoảng thời gian của cõi nhân sinh, kể từ lúc cất tiếng khóc chào đời cho đến khi xuôi tay nhắm mắt. Những con người như thế không chống lại định mệnh, mà cứ để cuộc sống đưa đẩy, tới đâu hay đó, “mặc cho gió cuốn mây trôi,” hoặc như tựa đề một tiểu thuyết của Margaret Mitchell nay đã đựơc xếp vào lọai kinh điển, là “cuốn theo chiều gió.” Đời sống không đẹp hơn vì có những con người như thế, và cũng không tệ hơn nếu họ không ra đời, không sống. Nhưng đời sống phải có họ thì mới thành đời sống. Lý do là vì nếu trong đời tòan những siêu nhân và anh hùng cả thì lấy gì để nhận chân ra những anh hùng siêu nhân ấy. Không ai viết tiểu sử những con ngừơi tầm thường đó bởi nếu viết thì cuốn sách cũng sẽ nhạt như đời sống của chính nhân vật.

Nhưng nếu cái đời sống “cuốn theo chiều gió” ấy lại xẩy ra trong một khoảnh khắc đầy giông tố của một dân tộc, trong một khúc quanh lịch sử chẳng hạn, ở đó đầy ắp những sự kiện, đầy ắp những biến động đang ào ạt xẩy ra để chuẩn bị cho một cuộc đổi đời của một dân tộc hay một đất nứơc chẳng hạn thì sao? Một thí dụ cũng đã trở thành kinh điển là anh chàng Johann Moritz của cuốn giờ thứ 25 của C.V. Gheorghiu chẳng hạn. Từ một chàng nông dân Romania hiền lành chỉ mong sống một cuộc đời bé mọn yên ổn với vợ, rồi sẽ với các con, các cháu và chết yên lành nơi thôn dã, bỗng bị đưa vào trại lao động mà không biết vì lý do gì, rồi từ trại tù này sang trại tù khác, bị đánh đập, rồi trở thành lính quốc xã và sau cùng lại trở thành tù binh của quân Đồng Minh. Bao nhiêu năm trời lang bạt mà vẫn cứ theo gió cuốn đi, không hiểu tại sao và cũng không thắc mắc tại sao, chỉ “duy có đôi mắt là buồn”. Nhưng cụộc đời của anh ta lại là khúc quanh của lịch sử, kể từ khi phát xít Đức bắt đầu xâm chiếm các nứơc Đông Âu cho đến khi thế chiến hai kết thúc. Cho nên, đời sống bình thừơng của Moritz không còn tầm thường nữa vì nó đã gắn liền với lịch sử hay nói theo kiểu thời đại, là “ăn theo lịch sử.” Gheorghiu phải kể chuyện Moritz cũng như chúng ta phải đọc truyện đó để cảm thương cho thân phận con ngừơi, để thấy diễn tiến một giai đọan lịch sử của nhân lọai mà chúng ta mong nó không bao giờ tái diễn nữa. Chúng ta cũng đau xót biết bao khi nhận ra rằng cái ác bao giờ cũng hiện diện và hoành hành khá lâu trước khi lụi tàn...