Tự sự của LÊ THIỆP

ĐỖ LỆNH DŨNG không chỉ là câu chuyện về chiến tranh, dù nhân vật chính là một chiến binh mất tích giữa chiến khu D sau một trận đánh dữ dội.

Đây là câu chuyện về những oan khiên khắc nghiệt mà người dân Việt Nam phải trải gần trọn thế kỷ qua cho đến ngày nay.

Nhân vật chính giã từ cha mẹ khi tròn 18 tuổi và lúc được gặp lại cha mẹ thì đã gần tới tuổi ngũ tuần. Thời gian xa cách là lửa đạn, là những ngày lê gót trên con đường mòn vượt rừng núi Trường Sơn từ Nam ra Bắc, là những năm tháng đoạ đày tại các trại tù…

Sách dầy hơn 400 trang kèm một số hình ảnh thực qua nhiều giai đoạn trong đời sống của Đỗ Lệnh Dũng, nhân vật được tác phẩm mang tên và được nhà văn Lê Thiệp kể chuyện, chuyện thật với những diễn biến thật, cùng những chứng nhân thật trong giai đoạn sôi động nhất mà cũng bi hùng nhất của miền Nam Việt Nam. Câu chuyện của một con ngừơi nhưng cũng là chuyện của một lớp người, hay truyện của một “đất nứơc” đã đựơc khai sinh, lớn lên, suy tàn rồi biến mất chỉ trong vòng hai chục năm. Con người ấy là Đỗ Lệnh Dũng thuộc lớp người ra đời đầu thập kỷ 1940, trưởng thành đầu vào thập kỷ 1960, còn đất nứơc ấy là Việt Nam Cộng Hòa được thành hình tại miền Nam sau hiệp định Genève 1954, và bị bức tử ngày 30 tháng tư năm 1975.

Chuyện bắt đầu với cụôc chiến tại Đồng Xòai mà tên chữ gọi là Đôn Luân vào cuối tháng 11 năm 1974. Cuộc tấn công kéo dài 12 ngày, đựơc coi là mở đầu cho một chiến dịch rộng lớn đưa đến sự sụp đổ của miền Nam chỉ bốn tháng sau. Lý do khiến Đỗ Lệnh Dũng lúc đó là trung úy của quân lực Việt Nam Cộng Hòa có mặt trong trận đánh ấy gần như ngoài hẳn mọi chọn lựa, cân nhắc mà hoàn toàn tình cờ.

Một chàng trai lớn lên tại miền Nam, học trung học rồi đại học; bị tổng động viên thì vào quân trường, được phân phối đi đâu thì đến trình diện ở đó; gia đình được đi Mỹ, nhưng không được đi thì ở lại đến khi mọi điều kiện thay đổi được phép đi thì thấy không thể không trở lại đơn vị để từ giã bạn bè.  Thế nhưng đúng thời điểm trở về đơn vị gặp gỡ từ giã bạn bè lại nổ ra trận đánh rồi bị địch bắt làm tù binh để chỉ có thể thực hiện chuyến đi Mỹ vào ngót hai chục năm sau.

Dù chỉ là một góc cạnh giữa muôn ngàn góc cạnh của một thời bão táp, câu chuyện vẫn là bằng cớ vô giá về thảm trạng con người bị tước đoạt trọn vẹn tuổi trẻ, tình yêu, gia đình và mọi điều kiện an bình của cuộc sống.

Nhưng nhà văn Lê Thiệp ghi lại câu chuyện không do riêng tính chứa đựng những cảnh ngộ tàn khốc mà chủ yếu khởi từ cách hồi tưởng hồn nhiên, chân thực không vướng chút oán hờn. Nhân vật chính đã nhắc lại quá vãng bi đát của bản thân như một thoáng đời bình thường để chia xẻ các dữ liệu thực tế với mọi người -- mà theo người viết, đã cho thấy trong mọi nghịch cảnh luôn tồn tại một nét đẹp truyền thống từng giúp người dân Việt Nam vượt qua mọi thử thách gian nan.                

Vì thế, ĐỖ LỆNH DŨNG là một tác phẩm nên đọc, nhất là đối với những người ở lứa tuổi của nhân vật chính tức nay ngoài 60. Đọc để nhìn lại một đoạn đời của chính mình với khung cảnh không bao giờ còn nữa của Sài Gòn những năm 1960, để chia xẻ những đau khổ rất điển hình của Việt Nam sau 1975, và nhất là để hiểu một cách nhìn đời sống, cách lý giải về đau khổ, về hạnh phúc, nhất là để nghe kể về những gì nay đã không còn nữa vì đó chuyện của một đất nước nay không còn nữa.